![Xerardo Torrado Agulla](/web/cache/scene/uploads/xornalistas/foto/47f/_S7QytKoutjK3UsovKMnMzytWsi62MjSxUqrKz891Lsov0DE1AC_/_Il61oA_/637ff65a59-foto-xerardo-torrado-agulla.jpg)
Xerardo Torrado Agulla
O gran século XIX e o paupérrimo século XXI
O gran século XIX e o paupérrimo século XXI: as causas de tan grande salto involutivo como unha reflexión sobre a fin do espíritu faústico.
Teño unha profunda admiración polos niveis culturais acadados en Europa no século XIX (evidentemente a España borbónica do petimetre de Fernando VII non participa dos mesmos). Escapa a toda idealización unha realidade, e esta é que naquel intre en Europa viviron de xeito contemporáneo tres dos grandes xenios da humanidade: Goethe no literario e filosófico, Beethoven no musical e Bonaparte no militar e no político. Goethe coincidira con Bonaparte en tres ocasións, en outubro do 1808, primeiro en Erfurt e despois dúas veces máis no castelo de Weimar. Goethe sentía por el unha profunda admiración, Goethe chamaríao "o meu Emperador", no 1815 proclamaríao coma "intelixencia superior", no 1826 "compendio do mundo", no 1828 "semideus" e no 1829 "inconmensurable". Pero non é o único contemporáneo que pensa estar vendo o mesmo sol en Bonaparte. Niethammer, dinos que o propio Hegel (outro xenio do XIX) na véspera da batalla de Jena, o 13 de outubro do 1806, o ver entrar na cidade a Bonaparte en cabalo, cría estar vendo "o espíritu do mundo". Sen dúbida, moito tempo despois, o gran Nietzsche tiña en mente a Bonaparte cando constrúe o seu propio mito do "superhome".
En canto o outro dos grandes xenios, Beethoven, sentía unha profunda admiración por Bonaparte, e incluso lle adicara a 3ª sinfonía, hoxe coñecida como "Heroica", a miña sinfonía de Beethoven favorita (busquen a versión de Gustavo Dudamel). Pero cando se enterou por boca do seu discípulo Ferdinarnd Ries que o propio Bonaparte se autocoroaba emperador sacándolle a coroa das mans de Pío VII, converténdoo nun mero espectador, naquela ceremonia en Notre-Dame de París o 3 decembro do 1804, o músico fixo un tachón onde na cabeza da partitura puña "intitulata Bonaparte", e exclamou: "¡Bah, é só un home máis!".Tras unha execución privada para Luis Fernando, desexa que sexa repetida íntegramente, e é estreada oficialmente o 5 de abril de 1805 no Theater an de Wien, parecéndolle ó público demasiado longa. O primeiro dos movementos dura xa máis dun cuarto de hora!. Se a aquel público lle parecería longa, imaxínense vostedes ós productos da enxeñería social de hoxe en día, habituados a desprezar calqueira cousa máis longa ca un video de Tik Tok. Cinco anos máis tarde, no 1809, repítese a obra en Viena e todo o mundo agardaba a asistencia do propio Bonaparte, xa dono de Viena, pero este tivo que abandoa-la cidade un día antes. O día siguiente, un axudante do emperador preséntase ante Beethoven: a súa intención era levalo a París. Beethoven pregunta se estaría obrigado a facer unha visita ó emperador, e lle responden que non se non lle invitan, Beethoven pregunta se o emperador lle invitaría. Apréciase pois en Beethoven certa admiración por Napoleón, pero Beethoven detestaba ós franceses, non por telos invadido, senón por ter permitido un emperador. Por certo, Emil Ludwig escribiu dúas magníficas biografías de Napoleón e Beethoven. Pero eu recomendo a biografía de Napoleón de André Castelot e a de Beethoven de Jan Swafford… monumentais, soberbias (no bo sentido do termo). A biografía de Napoleón de Emil Ludwig é demasiado psicolóxica.
Podemos decir que Napoleón estivo presente na obra e no pensamento desoutros dous xenios contemporáneos: Goethe e Beethoven. Sen dúbida, Beethoven desexou e esperou que o propio Bonaparte o chamara, pero agardou en balde. En canto a relación entre Goethe e Beethoven, ambos se atopan na cidade balneario de Teplitz, na actual República Checa. O encontro entre ambos xenios foi algo decepcionante, non saltaron as chispas que un podería agardar. A pesares de todo, Beethoven musicou ó Egmont de Goethe. Goethe escribe o seu amigo Zelter destacando o carácter lacónico de Beethoven: "non se trabuca (Beethoven) de todo o ter o mundo como detestable pero que con certeza tampouco faino máis deleitable ca súa actitude, nen para el mesmo nen para os demais".
Poderei sinalar a dúas figuras máis daquel século XIX, que son Schopenhauer, e xa a finais de século Nietzsche. O gran escritor Thomas Mann, no seu ensaio que recolle unha serie de conferencias Schopenhauer. Nietzsche. Freud, pensaría que Schopenhauer atopábase a medio camiño entre Goethe e Nietzsche: "máis moderno, máis sufrinte, máis difícil ca Goethe, pero moito máis clásico, máis robusto, máis san que Nietzsche".
Schopenhauer coñeceu a Goethe cando residia en Weimar, coincidindo con el nas veladas organizadas por Johanna Schopenhauer, escritora e nai do filósofo. Schopenhauer tería unha grande admiración por Goethe, este último o 16 de maio do 1810 publica a súa voluminosa obra Zur Farbenlehre (Tratado das cores), na cal invertira vinte anos da súa prólixa vida. En ela, Goethe enfróntase a teoría da luz e as cores de Newton. Un xoven Schopenhauer daríalle uns consellos ó veterán Goethe sobre a maneira de "mellorar" aquela obra na cal invertira vinte anos, vinte anos dun xenio coma Goethe. De seguro que a Goethe aquilo non lle sentiu nada ben.
Nietzsche supón o colofón daquel gran século, o filósofo que nunca se puido converter en profesor de filosofía coma el quería, sendo que na universidade de Basilea daba clases de grego, universidade na cal coincidiría, facéndose amigos, co gran Jacob Burckhardt, outra das grandes mentes daquel século brillante, autor dunha monumental Historia da cultura grega en varios tomos, á cal presumo ler e sacar abondantes anotacións da mesma. Debo decir que se trata dunha obra póstuma a partir das anotacións para as súas clases na Universidade
De todo aquel brillo do século XIX, que queda na Europa do XXI? A verdade é que nada, Europa suicidouse e de ser productora de cultura converteuse en consumidora de lixo mal chamado "cultura". O Capital converteu o ben cultural en ben de consumo e as editoriais e discográficas vense dirixidas por intereses económicos, non culturais, sendo así que sandeces de obras literarias de pésima calidade, pura pornografía decadente, son publicadas, e productos musicais de pésima calidade ven a luz e copan as emisoras que escoitan unha lexión de descerebrados idiotizados pola enxeñería social. Descerebrados producto dunha enxeñería social dirixida polas élites que queren a cidadáns pouco informados, lerdos, que só pensen en satisfacer os seus apetitos máis básecos e ignorar quén foi Goethe, Napoleón algo lles soará, de Beethoven pensará que é un can e de Schopenhauer e Burckhardt nunca escoitaron nada na súa vida.
Son malos intres para a filosofía e para o pensamento crítico, de feito existen profesores/as de filosofía e alumnos/as de filosofía, pero filósofos non existen. Os que se fan chamar filósofos son as veces individuos fácilmente seducidos polas ideoloxías imperantes e perfectamente sumisos e asumibles para unha cultura de masas, no sentido máis negativo que se lle pode dar ó concepto de "masa". O último gran filósofo foi Heidegger, algo que no mundo actual non cuaxa moito, xa que para as mentes lerdas Heidegger foi un nazi convencido, e polo tanto canto máis descoñezamos sobre el… mellor.
A IIª Guerra Mundial supuxo un trauma tan grande en Europa, xa que ademais de un gran número de vítimas humanas, supuxo o asasinato do espíritu fáustico e do pensamento crítico. Esquecéronse as aportacións do pobo alemán á cultura ó pensamento (lembremos que tanto Goethe coma Beethoven eran alemáns) para encasillar a Alemaña na cerrada ideoloxía do Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (partido nazi). Este trauma para Europa e o seu espíritu non o agardaba Victor Hugo, que na súa xenial obra Os miserables auguraba a consumación do ben nese século XX, leamos: "O século XIX é grande; pero o século XX será ditoso. Entón non haberá nada que se lle parezca á antigua historia; non haberá que temer, coma hoxe, unha conquista, unha invasión, unha usurpación, unha rivalidade de nacións a man armada, unha interrupción de civilización por casamento de reis; non haberá que temer un nacemento das tiranías hereditarias, un reparto de pobos acordados en congresos (…) non haberá que temer á fame, á explotación, á prostitución por miseria, á miseria por falla de traballo" (Os miserables, V, 1 5). Victor Hugo morrerá no ano 1855, son moitas as expectativas que tiña fundadas no século XX, ese século bisagra entre a xenialidade e a mediocridade.
Este trauma no século XX, foi o que separa ese século XIX do XXI, o que separa a xenialidade da mediocridade. Xa noutra ocasión escribira sobre como os falsos beneficios do multiculturalismo supuxera o suicidio de Europa. Pero aquilo seguramente foi o suicidio dun cadáver, a Europa matouna o Capital e a "cultura de masas", que foi o principal vencedor do gran conflicto da IIª Guerra Mundial. Esta conflagración supuxo rematar co fascismo, o cal foi en beneficio da humanidade, pero tamén supuxo unha sociedade cunha pel moi fina, que se autocensuraba, unha sociedade á cal se lle obrigaba a tomar partido no contexto dunha guerra fría, onde non se permitían grises, onde o maniqueísmo imperante obrigaba a escoller entre o branco e o negro. A sociedade resultante foi unha sociedade mediocre intelectualmente. Fai tempo pensaba que era cousa de España, cuxa mediocridade supera a de tódolos países europeos, xa que sempre foi mediocre, e por iso quería irme a Austria, pero decateime de que en toda Europa abortouse o espíritu faústico que a alimentaba antes do grande conflicto da IIª Guerra Mundial, a mediocre "cultura de masas" imposta polo Capital era imperante en Madrid coma en Viena, en París coma en Berlín. Descanse en paz… espíritu fáustico, descanse en paz… Europa.
É curiosamente que precisamente o centro de todo o "woke", un xeito de pensar que representa un atraso intelectual e un pensamento único que provoca a asfixia de toda disidencia intelectual en aras duns dubidosos servizos á humanidade, sexan cidades alemás como Berlín, capital do multiculturalismo, ou Düsseldorf. Este aspecto reforza a miña tese. Na terra no cal xurdira o criminal nazismo, é onde se manifesta de xeito máis palpable os subproductos da contracultura que xurdiu como resposta ó mesmo e para apartar de sí a conciencia de culpa. A "cultura woke" non a entende nen a esquerda clásica, grupo de individuos entre os cales eu me sinto incorporado, pero isto será motivo doutra colaboración neste medio. En canto o qué significa o "espíritu faústico" que aparece no título, xa teño escrito dabondo, derivo á leitura de Oswald Spengler e a súa Der Untergang des Abendlandes (A decadencia de Occidente), unha obra escrita pouco antes da fin do pensamento crítico en Europa a mediados do século XX, unha das derradeiras obras dotadas dese sentido faústico que hoxe está extinto en aras da mediocridade. A mesma Alemaña que no seu momento foi o berce do Sturm und Drang e das obras cume da literatura, o pensamento e as artes de Occidente, hoxe é o berce do esnobismo máis descerebrado. Alemaña segue levando a batuta, se ela é descerebrada, toda Europa o é, se ela recupera o espíritu crítico e o sentido fáustico da cultura, Europa os recuperará. Pero, témome que non hai volta atrás.
Queridos/as leitor/a, grazas por ler ata aquí… e ata outra.
Goethe