![Xerardo Torrado Agulla](/web/cache/scene/uploads/xornalistas/foto/47f/_S7QytKoutjK3UsovKMnMzytWsi62MjSxUqrKz891Lsov0DE1AC_/_Il61oA_/637ff65a59-foto-xerardo-torrado-agulla.jpg)
Xerardo Torrado Agulla
A illa de San Simón: espazo de memoria. Unha necesidade democrática
A Iniciativa Galega pola Memoria ten unha serie de principios, tal como a condena do franquismo coma rexime criminal, recoñecemento dos homes e mulleres que fixeron unha resistencia franquista expoñendo as súas vidas, declaración da nulidade dos xuízos farsa franquista, aplicación do dereito internacional para as vítimas da represión franquista impedindo calqueira impunidade e dereito á reparación, consideración dos delitos e crimes do franquismo como delitos contra a humanidade, retirada dos espazos públicos da simboloxia franquista, potenciación dos arquivos da memoria á disposición da cidadanía e dos profesionais da investigación histórica, identificación dos restos das vítimas nas foxas comúns e outros enterramentos con apoio total por parte das administracións as súas familias, non deixar que as novas xeracións vivan no esquecemento do que supuxo o franquismo, penalización de apoloxía do franquismo, e revisión e anulación da Lei de Amnistía do ano 1977 que fai que crimes contra a humanidade queden impunes. Non podo estar máis dacordo con cada un destes principios, cada un deles encerra unha necesidade para a sociedade na cal vivimos.
Este papel da illa de San Simón como lugar de memoria, vai perfectamente acorde co contido da carta do preso republicano de Cangas do Morrazo José Mejuto datada no 24 de maio de 1937, poucos días antes de ser pasado polas armas caendo vítima da barbarie fascista:
"…Cuando seáis mayores y hagáis una visita a esta isla, no como yo la he hecho, a la fuerza y con las manos atadas, sino en plena libertad, recordad que allí ha estado vuestro padre. Que cada rincón de la isla es un recuerdo mío, que aquellos mirtos que forman un paseo, era lugar predilecto mío y en el que me entregaba a mis meditaciones. Que en él pasaba la mayor parte de las horas del día acariciando la esperanza de algún día ser libre para llevar a mi hogar la alegría perdida y volver a ser para vosotros y vivir para vosotros." (fin da cita).
Son anos de traballo, de reclamacións e de homenaxes a aqueles que morreron vítimas das gadoupas dos fascistas golpistas, facendo o que a administración galega tiña que facer por decencia. Durante os anos do bipartito Touriño-Quintana 2005-2009 houbo algúns avances cun dos edificios da illa de San Simón habilitado como área dunha exposición permanente con material gráfico do que pasou naquela illa entre 1936 e 1943. Sobra decir que cando o Partido Popular accedeu de novo á Xunta, déronse pasos atrás na configuración da illa de San Simón como espazo de memoria e tal exposición desapareceu. Sabemos que a memoria histórica ten dos inimigos, os que a atacan directamente, e os que a atacan indirectamente fomentando a idea de que non é necesaria, de que incluso é perxudicial o supor "remexer nas vellas feridas", de que todo iso foi superado polo "espíritu de reconciliación da transición". Opino que o tal espíritu de "reconciliación" só beneficiou ós verdugos, humillando ás vítimas relegándaas ó esquecemento. Ademais o modelo político non supuxo transición algunha, a día de hoxe seguimos tendo a mesma monarquía ca cal nos condenou o ditador, cando consigamos de novo unha república poderemos falar de "transición" con propiedade.
Incluso dende unha serie de obras de literatura pseudohistórica que por desgraza ten un maior éxito que a obra de recoñecidos profesionais da Historia nos estantes das librarías, vense alimentando a idea de que a Guerra Civil era unha confrontación entre dous bandos (obvio) onde os dous eran responsables, esquecéndose de que só un dos dous bandos representaba a legalidade democrática, mentres que os outros eran uns golpistas facinerosos que ante o fracaso do que supuña un golpe rápido, arrastraron ó país a unha infame guerra e a unha represión nunca vista que se extendeu no tempo máis que a propia guerra. Incluso soe decirse que a guerra era "necesaria" por unha república fallida que non daba con nengún acerto. Para facer estos asertos hai que ter unha profunda ignorancia do pasado ou ter gañas de defender un sistema criminal que fixo moito mal, o cal é peor.
Que hai algo que falla neste país está claro cando vemos que hai partidos políticos que gobernan en diversas administracións, ou que lle aportan na sombra á axenda os que gobernan, que se negan a facer unha condena explícita do franquismo con todo o mal que supuxo para as nosas xentes.
Hoxe mesmo (estou a xoves 25, día da Patria), leo na prensa que todo está listo para o festival "Sinsal" na illa de San Simón, aparecendo en foto o presidente da institución provincial. Precisamente a Iniciativa Galega pola Memoria quere impedir que a illa de San Simón sexa utilizada para usos e eventos contrarios o que debe ser un espazo de memoria. Alguén consideraría lóxico que en Auschwitz-Birkenau (Oświęcim, Polonia) se celebrara un concerto ou un evento lúdico semellante?. Lóxicamente non, estaríamos ante un esperpento. Debo sinalar que o "Sinsal" e este tipo de eventos, ó cal non critico, só critico o sitio onde se fai, pode facerse en calqueira outro sitio, pero un lugar de memoria non, o lugar de memoria está no lugar onde o pasado o configurou como lugar de memoria. Ese espazo de memoria debe consagrarse ó homenaxe e o recordatorio permamente do sucedido naquel paradisíaco espazo na ría de Vigo, paraíso convertido en inferno. É necesario que a xente que visite a illa saiba qué pasou alí, grazas a unha exposición permanente sobre aqueles aciagos días e outro tipo de iniciativas semellantes de carácter didáctico, que ademais dun coñecemento do noso pasado, achegue unha hixiene democrática e social. A mocidade que vai ir ó "Sinsal" a beber cervexa e a mover un pouco ás cadeiras, saben qué pasou nese mesmo sitio onde van a divertise? A banalización dun lugar de memoria é incluso peor que o seu esquecemento, case.
A Iniciativa Galega pola Memoria, tamén ben loitando para que outro espazo, o Pazo de Meirás, sexa recoñecido como lugar de memoria, lugar onde o ditador residía de xeito estacional e onde tiveron lugar consellos de ministros do réxime franquista, Lles desexo ós promotores desta iniciativa que teñan éxito nas súas valerosas reclamacións, é unha necesidade para a nosa democracia, dígoo como historiador (aínda que son máis de antiga-medieval) e como cidadán na procura dunha sociedade máis xusta e dunha terceira, e definitiva, República.